उच्च रक्तदाब म्हणजे काय? – कारणे, लक्षणे आणि उपाय

उच्च रक्तदाब ही एक शांतपणे वाढणारी स्थिती आहे, जी अनेक वर्षे कोणतीही तीव्र लक्षणे न दिसता हळूहळू विकसित होते. मात्र, या काळात ती रक्तवाहिन्या आणि हृदयाचे नुकसान करत राहते आणि हृदयविकाराचा झटका व पक्षाघात यांसारख्या दीर्घकालीन आरोग्य समस्यांना कारणीभूत ठरू शकते. या लेखात उच्च रक्तदाब, त्याची उच्च रक्तदाब लक्षणे आणि तो नियंत्रित करण्यासाठीचे उच्च रक्तदाब उपचार यांची माहिती दिली आहे.

उच्च रक्तदाब म्हणजे काय? 

उच्च रक्तदाब (बीपी) किंवा हायपरटेन्शन ही अशी स्थिती आहे, ज्यामध्ये रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींवर रक्ताचा दाब दीर्घकाळ जास्त राहतो. या अतिरिक्त दाबामुळे हृदयाला अधिक मेहनत घ्यावी लागते, ज्यामुळे धमन्यांचे नुकसान होते. कालांतराने, उच्च रक्तदाबामुळे हृदयरोग, पक्षाघात आणि मूत्रपिंडाच्या समस्या होण्याचा धोका वाढतो. यामध्ये कोणतीही ठळक उच्च रक्तदाब लक्षणे दिसत नसल्यामुळे याला “सायलेंट किलर” असेही म्हटले जाते.

साधारणपणे रक्तदाबाची श्रेणी खालीलप्रमाणे असते:

• सामान्य रक्तदाब: 120/80 mm Hg पेक्षा कमी
• वाढलेला रक्तदाब: 120–129/80 mm Hg पेक्षा कमी
• उच्च रक्तदाब: 130–139/80–89 mm Hg किंवा त्यापेक्षा जास्त

उच्च रक्तदाब कशामुळे होतो? 

एखाद्या व्यक्तीला खालील विविध कारणांमुळे उच्च रक्तदाब होऊ शकतो, जसे की:

• धूम्रपान
• लठ्ठपणा
• जास्त प्रमाणात मद्यपान
• जास्त सोडियमयुक्त अन्न सेवन
• बैठे जीवनशैली
• कुटुंबात उच्च रक्तदाबाचा इतिहास

उच्च रक्तदाबाचे जोखीम घटक कोणते आहेत? 

उच्च रक्तदाब वेळेवर ओळखला गेला नाही किंवा उपचार केले गेले नाहीत, तर तो धमन्या आणि हृदयाचे नुकसान करू शकतो. कालांतराने, या नुकसानीमुळे खालीलप्रमाणे गंभीर आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात:

• हृदयविकाराचा झटका
• हृदय अपयश
• मूत्रपिंडाचे आजार
• स्मृतिभ्रंश
• पक्षाघात
• कोरोनरी किंवा पेरिफेरल आर्टरी आजार
• स्तंभनदोष
• एएफआयबी (हृदयाची रक्त पंप करण्याची क्षमता बिघडवणारी अवस्था)

उच्च रक्तदाबाची लक्षणे कोणती आहेत? 

उच्च रक्तदाब कोणतीही लक्षणे न दिसता विकसित होतो. मात्र, अत्यंत जास्त उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींमध्ये खालील उच्च रक्तदाब लक्षणे दिसू शकतात:

• छातीत वेदना
• झटके येणे
• श्वास घेण्यास त्रास
• डोकेदुखी
• नाकातून रक्तस्राव
• धूसर किंवा दुहेरी दिसणे
• थकवा
• मळमळ किंवा उलटी
• हृदयाची धडधड वाढणे

उच्च रक्तदाबाचे निदान कसे केले जाते? 

डॉक्टर रक्तदाब मोजून उच्च रक्तदाबाचे निदान करतात. रक्तदाब चार्टनुसार, जर वाचन 130/80 पेक्षा जास्त असेल, तर त्या व्यक्तीस उच्च रक्तदाब असल्याचे मानले जाते.

उच्च रक्तदाब कमी करण्यासाठी काही घरगुती उपाय कोणते आहेत?

रक्तदाब नियंत्रित करण्याचे आणि जीवनाची गुणवत्ता सुधारण्याचे काही मार्ग पुढीलप्रमाणे आहेत:

• आरोग्यसेवा प्रदात्याने सुचविल्याप्रमाणे निरोगी वजन राखा.
• कोलेस्ट्रॉल आणि सोडियम कमी असलेले पौष्टिक अन्न सेवन करा.
• दररोजचे सोडियम सेवन 1,500 मि.ग्रॅ.पर्यंत मर्यादित ठेवा.
• धूम्रपान आणि मद्यपान टाळा.
• व्यायामाची दिनचर्या तयार करण्यासाठी आरोग्यसेवा प्रदात्याशी सल्लामसलत करा.

उच्च रक्तदाबाची अनेकदा कोणतीही लक्षणे नसतात, त्यामुळे रक्तदाबाची श्रेणी नियमितपणे मोजणे महत्त्वाचे आहे. जर वाचन सामान्य रक्तदाबाच्या श्रेणीपेक्षा जास्त असेल, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या आणि Dr. Lal PathLabs app योग्य तपासण्या बुक करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. उच्च रक्तदाबाचे मुख्य कारण काय आहे?

धूम्रपान, लठ्ठपणा, कुटुंबातील इतिहास इत्यादी विविध कारणांमुळे उच्च रक्तदाब होऊ शकतो.

2. उच्च बीपीसाठी सर्वोत्तम उपाय काय आहे?

उच्च बीपी नियंत्रणात ठेवण्यासाठी निरोगी वजन राखणे, पौष्टिक अन्न सेवन करणे, सोडियमचे प्रमाण

कमी करणे आणि धूम्रपान व मद्यपान टाळणे आवश्यक आहे.

3. उच्च रक्तदाबाची लक्षणे कोणती आहेत?

अत्यंत जास्त उच्च रक्तदाब असलेल्या व्यक्तींमध्ये छातीत वेदना, झटके, डोकेदुखी, मळमळ किंवा हृदयाची

धडधड वाढणे अशी लक्षणे दिसू शकतात.