अतिसार म्हणजे काय? कारणे, लक्षणे आणि उपचार

अतिसार म्हणजे दिवसातून वारंवार सैल आणि पातळ शौच होणे. काही दिवसांत तो आपोआप बरा झाला तरी, भारतात अतिसार हा बालमृत्यूंच्या प्रमुख कारणांपैकी तिसऱ्या क्रमांकावर आहे. पाच वर्षांखालील मुलांमधील एकूण मृत्यूंपैकी सुमारे १३% मृत्यू अतिसारामुळे होतात.

अतिसार म्हणजे काय? 

डॉक्टरांनी दिलेल्या व्याख्येनुसार, अतिसार म्हणजे दिवसात अनेक वेळा पातळ किंवा सैल शौच होणे.

अतिसारामध्ये, तो व्यक्तींवर किती काळ परिणाम करतो यावरून त्याचे वेगवेगळे प्रकार असतात:

1. तीव्र अतिसार: नावावरूनच स्पष्ट होते की तीव्र अतिसार एक ते दोन दिवस टिकतो. हा अतिसाराचा सर्वात सामान्य प्रकार असून कोणत्याही उपचारांशिवाय आपोआप बरा होतो.
2. दीर्घकालीन अतिसार: याचा कालावधी सुमारे दोन ते चार आठवडे असतो.
3. दीर्घकाळ टिकणारा अतिसार: हा अतिसार चार आठवड्यांपेक्षा जास्त काळ टिकतो आणि तो अधिक गंभीर स्थितीचे संकेत देतो.

अतिसाराची लक्षणे कोणती आहेत? 

अतिसार म्हणजे काय हे समजून घेण्यासाठी त्याची लक्षणे आणि कारणे उपयुक्त ठरतात. अतिसाराचे मुख्य लक्षण म्हणजे सैल किंवा पातळ शौच होणे. इतर काही लक्षणांमध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश होतो:

1. पोटात कळा येणे
2. भोवळ येणे
3. शौचास तीव्र इच्छा होणे
4. शौचेमध्ये श्लेष्मा किंवा रक्त येणे
5. ताप येणे
6. वजन कमी होणे
7. शरीरातील पाणी कमी होणे

अतिसार रोगाची कारणे कोणती आहेत? 

अतिसाराचे मुख्य कारण सामान्यतः विषाणूजन्य गॅस्ट्रोएन्टेरायटिस मानले जाते. मात्र, अतिसाराची इतरही विविध कारणे असू शकतात, जसे की:

1. दूषित अन्न किंवा पेयांमधील जिवाणूंमुळे होणारे अन्न विषबाधा
2. विषाणू, जिवाणू किंवा परजीवींमुळे होणारे संसर्ग
3. मॅग्नेशियम असलेल्या अँटॅसिड्सचे दुष्परिणाम
4. जुलाबाच्या औषधांचा अतिवापर
5. आतड्यांवर झालेली शस्त्रक्रिया किंवा वैद्यकीय प्रक्रिया

अतिसाराचे निदान कसे केले जाते? 

अतिसारामागील कारण शोधण्यासाठी डॉक्टर काही चाचण्या सुचवू शकतात:

1. रक्तचाचण्या: रक्तचाचण्यांच्या मदतीने इलेक्ट्रोलाइट्सचे प्रमाण आणि मूत्रपिंड कार्य चाचण्या तपासून रुग्णाचा अतिसार किती गंभीर आहे याचा अंदाज डॉक्टरांना येतो.
2. मल चाचणी: अतिसाराचे कारण जिवाणू किंवा परजीवी आहेत का हे तपासण्यासाठी मल चाचणी करणे आवश्यक असते.
3. कोलोनोस्कोपी: या प्रक्रियेत प्रकाशयुक्त पातळ नळीच्या मदतीने डॉक्टर मोठ्या आतड्यातून ऊतींचा एक लहान नमुना पुढील चाचण्या आणि विश्लेषणासाठी घेतात.
4. हायड्रोजन श्वास चाचणी: ही चाचणी व्यक्तीला लॅक्टोज असहिष्णुता आहे की नाही हे ठरविण्यास मदत करते.
5. अपर एंडोस्कोपी: कॅमेरासह जोडलेली लांब नळी वापरून पोट आणि वरच्या आतड्यांची तपासणी केली जाते, ज्यामुळे अल्सर किंवा गाठीसारख्या रचनांची ओळख पटते.

अतिसाराचा उपचार काय आहे? 

बहुतेक वेळा अतिसार काही दिवसांत आपोआप बरा होतो. मात्र, कधी कधी घरगुती उपाय परिणामकारक ठरत नाहीत आणि अशा वेळी डॉक्टर पुढीलप्रमाणे औषधे सुचवू शकतात:

1. प्रतिजैविके किंवा परजीवीविरोधी औषधे
2. ओरल रिहायड्रेशन सोल्यूशन (ORS)

अतिसाराची लक्षणे दिसून आल्यास वैद्यकीय सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे. अचूक तपासणी आणि वेळेवर उपचारासाठी Dr Lal PathLabs app योग्य निदान चाचणी बुक करता येते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न 

1.अतिसार म्हणजे काय?

अतिसार ही अशी अवस्था आहे ज्यामध्ये आतड्यांची हालचाल वेगाने होत असल्यामुळे सैल, पातळ आणि वारंवार शौच होऊन अस्वस्थता निर्माण होते

2.मुलांमध्ये अतिसार रोगाची कारणे कोणती आहेत?

भारतात मुलांमध्ये अतिसार होण्याची मुख्य कारणे म्हणजे विषाणू, जिवाणू आणि स्वच्छतेचा अभाव.