हृदयविकाराचा झटका म्हणजे काय? कारणे, लक्षणे आणि उपचार

जगभरात मृत्यूच्या प्रमुख कारणांपैकी हृदयविकाराचा झटका हे एक प्रमुख कारण आहे. असे असूनही, अनेक लोक खूप उशीर होईपर्यंत त्याची धोक्याची चिन्हे ओळखण्यात अयशस्वी ठरतात. हृदयविकाराचा झटका म्हणजे काय, तो कशामुळे येतो आणि तो कसा टाळता येतो हे समजून घेतल्यास, स्वतःसाठी आणि आपल्या सभोवतालच्या लोकांसाठी खूप मोठा फरक पडू शकतो.

या लेखात हृदयविकाराचा झटका, त्याची कारणे, लक्षणे आणि प्रतिबंध यांचा आढावा घेतला आहे.

हृदयविकाराचा झटका म्हणजे काय?

हृदयविकाराचा झटका, ज्याला वैद्यकीय भाषेत मायोकार्डियल इन्फार्क्शन म्हणतात, तेव्हा येतो जेव्हा हृदयाला होणारा रक्तपुरवठा अचानक थांबतो, ज्यामुळे हृदयाच्या स्नायूंना ऑक्सिजन मिळत नाही. पुरेसा रक्तपुरवठा न झाल्यामुळे, बाधित झालेले हृदयाचे स्नायू नष्ट होऊ लागतात. हृदयविकाराच्या झटक्यामुळे हृदयाला इजा पोहोचते आणि त्याचे हृदय निकामी होणे, पक्षाघात आणि हृदयक्रिया बंद पडणे यांसारखे गंभीर परिणाम होऊ शकतात.

हृदयविकाराचा झटका कशामुळे येतो?

हृदयविकाराच्या झटक्याचे सर्वात सामान्य कारण म्हणजे कोरोनरी धमन्यांमध्ये प्लाकचा (plaque) साठा होणे, जो प्रामुख्याने कोलेस्ट्रॉल आणि इतर चरबीयुक्त पदार्थांनी बनलेला असतो.

कालांतराने, हा प्लाक फुटून रक्ताच्या गुठळ्या तयार होऊ शकतात, ज्यामुळे हृदयाला होणारा रक्तपुरवठा थांबतो. क्वचित प्रसंगी, कोरोनरी धमनीमध्ये अचानक आलेल्या आकुंचनामुळे देखील रक्तपुरवठा खंडित होऊ शकतो. काही प्रकरणांमध्ये, अत्यंत कमी रक्तदाबासारख्या इतर शारीरिक समस्यांमुळे हृदयाला पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही.

हृदयविकाराच्या झटक्याचे धोके कोणते आहेत?

अनेक घटक हृदयविकाराचा झटका येण्याची शक्यता वाढवू शकतात, जसे की:

1. वय: वाढत्या वयानुसार धोका वाढतो, विशेषतः ४५ वर्षांवरील पुरुषांमध्ये आणि रजोनिवृत्तीनंतरच्या महिलांमध्ये.
2. कौटुंबिक इतिहास: जवळच्या नातेवाईकांमध्ये हृदयरोगाचा इतिहास असल्यास धोका वाढतो.
3. उच्च कोलेस्ट्रॉल: वाढलेल्या एलडीएल (वाईट) कोलेस्ट्रॉलमुळे धमन्यांमध्ये प्लाक जमा होण्यास हातभार लागतो.
4. उच्च रक्तदाब: कालांतराने धमन्यांच्या भिंतींवर अधिक ताण निर्माण करतो.
5. धूम्रपान: रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचवते आणि एथेरोस्क्लेरोसिसची प्रक्रिया वेगवान करते.
6. मधुमेह: रक्तातील साखरेची पातळी वाढल्याने हृदयाभोवतीच्या नसा आणि रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचू शकते.
7. लठ्ठपणा: शरीराचे अतिरिक्त वजन हृदयावर ताण आणते. तसेच, याचा संबंध उच्च कोलेस्ट्रॉल आणि उच्च रक्तदाबाशीही असतो.
8. अतिरिक्त ताण: दीर्घकाळच्या ताणामुळे रक्तदाब वाढू शकतो आणि धमन्यांचे नुकसान होऊ शकते.
9. अति मद्यपानामुळे रक्तदाब आणि ट्रायग्लिसराइडची पातळी वाढू शकते.

हृदयविकाराच्या झटक्याची लक्षणे कोणती आहेत?

हृदयविकाराच्या झटक्याची लक्षणे प्रत्येक व्यक्तीमध्ये वेगवेगळी असतात, परंतु सर्वात सामान्य लक्षणांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश होतो:

1. छातीत दुखणे किंवा दाब जाणवणे, जे आवळल्यासारखे किंवा घट्ट झाल्यासारखे वाटू शकते आणि सहसा काही मिनिटांपेक्षा जास्त काळ टिकते.
2. श्वास घेण्यास त्रास होणे.
3. हात, खांदा, मान, जबडा किंवा पाठीपर्यंत पसरणारी वेदना किंवा अस्वस्थता.
4. कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना मळमळ किंवा उलट्या होणे.
5. कोणताही शारीरिक श्रम न करता अचानक, अकारण घाम येणे.
6. चक्कर येणे, मूर्च्छा येणे किंवा डोके हलके वाटणे.
7. असामान्य आणि तीव्र थकवा.

हृदयविकाराचा झटका कसा टाळता येईल?

हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका कमी करू शकणाऱ्या जीवनशैलीतील काही उपायांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

1. भाज्या, संपूर्ण धान्य, फळे आणि कमी चरबीयुक्त प्रथिने यांनी समृद्ध असा हृदयासाठी आरोग्यदायी आहार घेणे, तसेच संतृप्त चरबी, मीठ आणि साखर यांचे सेवन मर्यादित ठेवणे.
2. धूम्रपान आणि मद्यपान सोडणे.
3. नियमित शारीरिक हालचाल करणे.
4. नियमित तपासणी आणि डॉक्टरांनी सांगितल्यास औषधोपचाराद्वारे रक्तदाब, रक्तातील साखरेची पातळी आणि कोलेस्ट्रॉल निरोगी मर्यादेत ठेवणे.
5. पुरेशी झोप, विश्रांतीची तंत्रे आणि सामाजिक आधाराद्वारे तणावाचे व्यवस्थापन करणे.

हृदयविकाराचा झटका ही एक गंभीर स्थिती असून त्यामुळे विनाशकारी गुंतागुंत निर्माण होते. पण तो टाळताही येतो. लक्षणे लवकर ओळखणे, धोक्याचे घटक समजून घेणे आणि जीवनशैलीत सातत्यपूर्ण बदल करणे यांमुळे हृदयाच्या आरोग्याचे रक्षण होऊ शकते.

ज्यांना लक्षणे जाणवत आहेत, त्यांनी लवकर निदान होण्यासाठी त्यांच्या डॉक्टरांशी संपर्क साधावा आणि डॉ. लाल पाथ लॅब्समध्ये हृदयरोगांची तपासणी करून घ्यावी.

जलद आणि सोयीस्कर अनुभवासाठी डॉ. लाल पाथ लॅब्स ॲप डाउनलोड करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. हृदयविकाराचा झटका कसा ओळखावा?
   धाप लागणे, छातीत दुखणे जे हातापर्यंत किंवा जबड्यापर्यंत पसरते, घाम येणे आणि चक्कर येणे यांसारख्या लक्षणांवरून हृदयविकाराचा झटका ओळखता येतो.
2. सायलेंट हार्ट अटॅक म्हणजे काय?
   सायलेंट हार्ट अटॅक छातीत दुखण्यासारख्या नेहमीच्या लक्षणांशिवाय येतो. मधुमेही लोकांमध्ये हे अधिक सामान्य आहे आणि बहुतेकदा नंतर वैद्यकीय चाचण्यांमधूनच ते लक्षात येते.