स्ट्रोक का होतो? स्ट्रोकची लक्षणे, कारणे आणि स्ट्रोकसाठी प्रथमोपचार जाणून घ्या

स्ट्रोक ही एक जीवघेणी वैद्यकीय आपत्कालीन अवस्था असून तात्काळ उपचारांची आवश्यकता असते. मेंदूपर्यंत जाणारा रक्तपुरवठा अडथळला गेला किंवा कमी झाला की स्ट्रोक होतो, ज्यामुळे मेंदूच्या पेशींना आवश्यक असलेला ऑक्सिजन आणि पोषक घटक मिळत नाहीत. वेळेवर उपचार न झाल्यास दीर्घकालीन मेंदूचे नुकसान, अपंगत्व किंवा अगदी मृत्यूही होऊ शकतो.

स्ट्रोक प्रामुख्याने वयोवृद्धांमध्ये आढळतो, तरी कोणत्याही वयोगटातील व्यक्तींना तो होऊ शकतो. त्यामुळे स्ट्रोक झाल्यास नेमके काय होते, त्याची लक्षणे कोणती आहेत आणि वैद्यकीय मदत येईपर्यंत कोणते प्रथमोपचार करावेत हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

स्ट्रोक म्हणजे काय?

स्ट्रोक ही अवस्था तेव्हा उद्भवते जेव्हा मेंदूला अचानक आवश्यक तेवढा रक्तपुरवठा आणि ऑक्सिजन मिळत नाही. मेंदूला रक्तपुरवठा करणारी रक्तवाहिनी अडथळलेली असल्यास किंवा एखादी रक्तवाहिनी फुटून मेंदूमध्ये रक्तस्राव झाल्यास स्ट्रोक होऊ शकतो.

स्ट्रोक ही एक जीवघेणी आपत्कालीन अवस्था आहे, कारण काही मिनिटांतच मेंदूच्या पेशी नष्ट होऊ लागतात. त्यामुळे स्ट्रोकला अनेकदा “ब्रेन अटॅक” असेही म्हटले जाते. तात्काळ वैद्यकीय उपचार मिळाल्यास जीव वाचण्याची शक्यता वाढते आणि दीर्घकालीन नुकसान होण्याचा धोका कमी होतो.

स्ट्रोक कशामुळे होतो?

मेंदूपर्यंत जाणारा रक्तपुरवठा अचानक अडथळला गेला किंवा कमी झाला की स्ट्रोक होतो. स्ट्रोकची मुख्य कारणे त्याच्या प्रकारावर अवलंबून असतात:

इस्केमिक स्ट्रोक: हा स्ट्रोकचा सर्वात सामान्य प्रकार आहे आणि तो रक्तवाहिनी अडथळलेली असल्यामुळे होतो. हा अडथळा रक्ताच्या गाठीमुळे किंवा धमन्यांमध्ये साचलेल्या चरबी व कोलेस्टेरॉलमुळे निर्माण होऊ शकतो.

हेमरेजिक स्ट्रोक: या प्रकारच्या स्ट्रोकमध्ये मेंदूमधील एखादी रक्तवाहिनी फुटते आणि रक्तस्राव सुरू होतो. साचलेले रक्त मेंदूच्या ऊतींवर दाब टाकते, ज्यामुळे अधिक नुकसान होऊ शकते.

स्ट्रोकची लक्षणे कोणती आहेत?

स्ट्रोकची काही सामान्य लक्षणे पुढीलप्रमाणे आहेत:

1. शरीराच्या एका बाजूला अचानक बधिरता येणे
2. बोलण्यात अडचण येणे किंवा बोललेले शब्द समजण्यात अडचण होणे
3. धूसर किंवा दुहेरी दिसणे
4. कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना तीव्र डोकेदुखी होणे
5. चक्कर येणे, तोल जाणे किंवा हालचालींमध्ये अडखळणे
6. गोंधळून जाणे, स्मरणशक्ती कमी होणे किंवा बेशुद्ध पडणे<

स्ट्रोकसाठी प्रथमोपचार काय आहेत?

एखाद्या व्यक्तीला स्ट्रोक येत असल्यास त्यांचे प्राण वाचवण्यासाठी त्वरित कृती करणे अत्यंत आवश्यक आहे. खालील पायऱ्या पाळा:

1. तात्काळ आपत्कालीन सेवांना कॉल करा
2. व्यक्तीला झोपवून त्यांच्या डोक्याला थोडे उंच ठेवा
3. त्यांना अन्न, पाणी किंवा कोणतीही औषधे देऊ नका
4. लक्षणे प्रथम कधी दिसू लागली याची अचूक वेळ नोंदून ठेवा
5. व्यक्तीला शांत ठेवा आणि त्यांना धीर द्या
6. त्यांच्या श्वासोच्छवासावर लक्ष ठेवा आणि वैद्यकीय मदत येईपर्यंत त्यांच्या जवळच रहा

एखाद्या व्यक्तीमध्ये स्ट्रोकची लक्षणे दिसत असल्यास, आपत्कालीन वैद्यकीय सेवा येईपर्यंत स्ट्रोकसाठी प्रथमोपचार देणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. यासोबतच एकूण आरोग्य चांगले राहावे आणि स्ट्रोकचा धोका कमी व्हावा यासाठी नियमित वैद्यकीय तपासण्या करून घेणे आवश्यक आहे. या तपासण्या सोयीस्करपणे बुक करण्यासाठी Dr. Lal PathLabs अ‍ॅप डाउनलोड करा

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1.स्ट्रोक का होतो?

मेंदूपर्यंत जाणारा रक्तप्रवाह अडथळला गेला किंवा कमी झाला, ज्यामुळे ऑक्सिजनचा पुरवठा थांबतो, तेव्हा स्ट्रोक होतो.

2.कमी रक्तदाबामुळे स्ट्रोक होतो का?

नाही, कमी रक्तदाबामुळे मेंदूपर्यंत जाणारा रक्तप्रवाह कमी होऊ शकतो, परंतु त्यामुळे थेट स्ट्रोक होत नाही.

3.हीट स्ट्रोक म्हणजे काय?

हीट स्ट्रोक ही अतिउष्णतेमुळे होणारी एक गंभीर अवस्था आहे. शरीराचे तापमान अत्याधिक वाढल्यास हीट स्ट्रोक होऊ शकतो, ज्यामुळे रक्तदाब वाढणे तसेच विविध अवयवांचे नुकसान होण्याचा धोका निर्माण होतो.