कॅल्शियम कमी झाल्यास काय होते? लक्षणे, कारणे आणि उपाय

कॅल्शियम हे जगण्यासाठी अत्यंत आवश्यक खनिजांपैकी एक आहे. ते हाडांचे आरोग्य, स्नायूंचे कार्य, चेतासंकेत आणि रक्त गोठण्यास मदत करते. कॅल्शियम प्रामुख्याने हाडे आणि दातांमध्ये आढळत असले तरी, ते शरीराच्या एकूण कार्यांना आधार देते. कॅल्शियमच्या कमतरतेमुळे हाडे कमकुवत होऊ शकतात आणि वैद्यकीय उपचारांची गरज असलेल्या आरोग्य समस्या निर्माण होऊ शकतात.

या लेखात, आपण कॅल्शियमची कमतरता म्हणजे काय, कॅल्शियम कमी झाल्यावर काय होते , त्याची कारणे आणि लक्षणे, तसेच कॅल्शियमयुक्त पदार्थ आणि त्यावर प्रभावीपणे नियंत्रण मिळवण्यासाठी घरगुती उपाय याबद्दल माहिती घेणार आहोत.

कॅल्शियमची कमतरता म्हणजे काय?

कॅल्शियमच्या कमतरतेला रक्तातील कॅल्शियमची पातळी कमी होणे ( हायपोकॅल्सेमिया ) म्हणतात . यामुळे हाडांची मजबुती, स्नायूंचे आकुंचन आणि हृदयाची लय यांसारख्या महत्त्वाच्या कार्यांमध्ये अडथळा येतो. यामध्ये आहारातील समस्यांसारख्या सौम्य प्रकारांपासून ते गंभीर वैद्यकीय स्थितींपर्यंतचा समावेश होतो.

५१ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या प्रौढांना शरीराच्या योग्य कार्यासाठी साधारणपणे दररोज १,००० ते १,२०० मिग्रॅ कॅल्शियमची आवश्यकता असते . जर या कमतरतेवर उपचार केले नाहीत, तर त्यामुळे हार्मोन नियमनासारख्या महत्त्वाच्या प्रक्रियांमध्ये व्यत्यय येऊ शकतो, ज्यामुळे गंभीर गुंतागुंत निर्माण होण्याची शक्यता असते.

कॅल्शियम कमी झाल्यावर काय होते?

जेव्हा शरीरात कॅल्शियम कमी होते, तेव्हा रक्तातील पातळी राखण्यासाठी ते हाडांमधील साठा वापरते, ज्यामुळे कालांतराने हाडे ठिसूळ होतात आणि त्यांना फ्रॅक्चर होतात. तीव्र कमतरतेमुळे स्नायूंमध्ये पेटके आणि आकुंचन येऊ शकते, तर कॅल्शियमच्या दीर्घकालीन कमतरतेमुळे रोगप्रतिकारशक्ती कमकुवत होऊ शकते आणि दातांच्या समस्या निर्माण होऊ शकतात.

यामुळे हृदयाची अनियमित धडधड आणि गोंधळासारख्या मज्जासंस्थेच्या समस्यांचा धोकाही वाढतो. गंभीर प्रकरणांमध्ये टिटॅनी किंवा झटके टाळण्यासाठी तातडीच्या उपचारांची आवश्यकता भासू शकते.

कॅल्शियमच्या कमतरतेची कारणे काय आहेत?

आहार, वैद्यकीय स्थिती आणि जीवनशैलीच्या सवयींशी संबंधित विविध घटकांमुळे कॅल्शियमची कमतरता निर्माण होते. या कारणांपैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:

1. आहारातील अपुरे सेवन किंवा शोषणाच्या समस्या.
2. व्हिटॅमिन डीची कमतरता, जे कॅल्शियम शोषण्यास मदत करते.
3. किडनीचा आजार किंवा हायपोपॅराथायरॉईडीझम यांसारख्या वैद्यकीय स्थिती.
4. काही विशिष्ट औषधे, जसे की मूत्रवर्धक किंवा अपस्माररोधक औषधे.
5. वाढते वय किंवा रजोनिवृत्तीसारखे हार्मोनल बदल.
6. उच्च प्रमाणात कॅफीन किंवा सोडियमचे सेवन.

कॅल्शियमच्या कमतरतेची लक्षणे कोणती आहेत?

सर्वात सामान्य कॅल्शियम कमतरतेच्या लक्षणांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:

1. बोटांमध्ये आणि पायांच्या बोटांमध्ये पेटके येणे, आकुंचन पावणे किंवा मुंग्या येणे.
2. थकवा आणि अशक्तपणा.
3. ठिसूळ नखे आणि केस गळणे.
4. दातांचा क्षय किंवा हिरड्यांच्या समस्या.
5. सुन्नपणा किंवा गोंधळ.
6. कोरडी त्वचा किंवा ठिसूळ हाडे.
7. गंभीर प्रकरणांमध्ये हृदयाचे ठोके अनियमित होतात.

कॅल्शियमयुक्त पदार्थ कोणते आहेत?

कॅल्शियमयुक्त पदार्थांचे सेवन केल्याने हाडे मजबूत होतात आणि पौष्टिकतेची कमतरता सहजपणे भरून निघते. हे पर्याय नैसर्गिक स्रोतांमधून सहज पचणारे कॅल्शियम पुरवतात. यापैकी काही खालीलप्रमाणे आहेत:

1. दूध, दही आणि चीज यांसारखी दुग्धजन्य उत्पादने.
2. पालक आणि ब्रोकोलीसारख्या हिरव्या पालेभाज्या.
3. संत्र्याचा रस आणि तृणधान्ये यांसारखे पौष्टिक पदार्थ.
4. सुकामेवा, बिया (बदाम, चिया) आणि टोफू.
5. सार्डिन किंवा सॅल्मनसारखे मासे (ज्यांची हाडे खाण्यायोग्य असतात).

कॅल्शियम वाढवण्यासाठी काही घरगुती उपाय कोणते आहेत?

कॅल्शियम वाढवण्यासाठी येथे काही घरगुती उपाय दिले आहेत :

1. दररोज दुग्धजन्य किंवा वनस्पतीजन्य पर्यायांचे सेवन करणे.
2. व्हिटॅमिन डीचे शोषण वाढवण्यासाठी सूर्यप्रकाश घ्या.
3. जेवणात तीळ किंवा नाचणी घालणे.
4. कॅल्शियम आणि बोरॉनचे फायदे मिळवण्यासाठी हर्बल चहा किंवा अंजीरसारखे सप्लिमेंट्स घ्या .
5. चालण्यासारखे वजन पेलणारे व्यायाम.
6. अतिरिक्त कॅफीन आणि मीठ टाळणे.

कॅल्शियमच्या कमतरतेची लक्षणे असलेल्या व्यक्तींनी कोणताही उपाय सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. डॉ . लाल पाथ लॅब्स ॲपवर विहित कॅल्शियम चाचण्या सहजपणे बुक करता येतात .

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. कॅल्शियम कमी झाल्यावर काय होते?
   कॅल्शियम कमी झाल्यावर स्नायू पेटके येणे, थकवा, हाडे ठिसूळ होणे आणि हृदयाच्या समस्या किंवा झटके येण्यासारखे धोके निर्माण होतात.
2. कशामुळे कॅल्शियम वाढते?
   आहारातून (दुग्धजन्य पदार्थ, हिरव्या भाज्या), व्हिटॅमिन डी, व्यायाम आणि अतिरिक्त कॅफीनसारखे शोषणात अडथळा आणणारे घटक टाळून कॅल्शियम वाढते.
3. कॅल्शियमच्या कमतरतेची लक्षणे कोणती आहेत?
   कॅल्शियमच्या कमतरतेच्या लक्षणांमध्ये पोटदुखी, मुंग्या येणे, थकवा, हाडे कमजोर होणे, त्वचा कोरडी पडणे आणि हृदयाचे ठोके अनियमित होणे यांचा समावेश होतो.
4. कॅल्शियमयुक्त पदार्थ कोणते आहेत?
   कॅल्शियमयुक्त पदार्थांमध्ये दूध आणि दही यांसारखे दुग्धजन्य पदार्थ, पालकासारख्या पालेभाज्या, कॅल्शियमयुक्त रस, बदामासारखे सुकामेवा आणि सार्डिनसारखे मासे यांचा समावेश होतो.