न्यूमोनिया म्हणजे काय? लक्षणे, कारणे आणि काय करावे

न्यूमोनिया हा फुफ्फुसांमध्ये सूज येणे आणि द्रव साचणे यामुळे ओळखला जातो. हे सहसा विषाणूजन्य, जिवाणूजन्य किंवा बुरशीजन्य संसर्गामुळे होते. न्यूमोनिया फुफ्फुसांवर परिणाम करत असल्याने बाधित व्यक्तीस श्वास घेणे अत्यंत कठीण होते आणि ताप तसेच खोकला येऊ शकतो (हिरवा, पिवळा किंवा रक्तमिश्रित कफासह).

युनिसेफच्या माहितीनुसार, हा आजार इतर कोणत्याही संसर्गजन्य आजारापेक्षा अधिक मुलांचा जीव घेतो आणि दरवर्षी पाच वर्षांखालील सुमारे ७ लाखांहून अधिक मुलांचा मृत्यू यामुळे होत असल्याचे मानले जाते. पुढे पाहता, न्यूमोनियाबाबतची सर्वात चिंताजनक बाब म्हणजे हा आजार पूर्णपणे टाळता येऊ शकतो.

या लेखात न्यूमोनिया कशामुळे होतो तसेच मुलांमध्ये आणि प्रौढांमध्ये आढळणारी न्यूमोनियाची लक्षणे आणि उपचार यांची माहिती दिली आहे.

न्यूमोनिया लक्षणे कोणती आहेत?

न्यूमोनियाची लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:

• ताप
• कफासह खोकला (हिरवा, पिवळा किंवा रक्तमिश्रित कफ)
• मळमळ आणि उलटी
• श्वास घेण्यास त्रास
• अतिसार
• श्वास घेताना किंवा खोकताना छातीत वेदना
• थकवा
• गोंधळलेपणा (विशेषतः ६५ वर्षांवरील व्यक्तींमध्ये अधिक आढळतो)

मुलांमध्ये किंवा अर्भकांमध्ये न्यूमोनियाची लक्षणे म्हणून भूक न लागणे, अस्वस्थता, चिडचिड, फिकट त्वचा, अंगात शिथिलपणा, अतिरडणे आणि दूध पिण्यास अडचण येणे ही लक्षणेही दिसू शकतात.

न्यूमोनिया कशामुळे होतो?

न्यूमोनियाची कारणे फुफ्फुसांमधील जिवाणूजन्य, बुरशीजन्य किंवा विषाणूजन्य संसर्ग असू शकतात. न्यूमोनिया होण्यास कारणीभूत ठरू शकणाऱ्या आजारांमध्ये पुढील गोष्टींचा समावेश होतो:

• कोविड-१९ (SARS-CoV-2)
• सामान्य सर्दी
• फ्लू
• ह्युमन मेटाप्न्युमोव्हायरस (HMPV)
• ह्युमन पॅराइन्फ्लुएन्झा व्हायरस (HPIV)
• मायकोप्लाझ्मा न्यूमोनिया जिवाणू
• लेजिओनर्स रोग
• न्यूमोकोकल आजार
• रेस्पिरेटरी सिंकिशियल व्हायरस (RSV)
• न्यूमोसिस्टिस न्यूमोनिया

प्रौढ व्यक्तीस न्यूमोनिया झाल्यास काय करावे?

प्रौढ व्यक्तीमध्ये न्यूमोनियाची लक्षणे दिसून आल्यास, वेळेवर आणि विश्वासार्ह न्यूमोनिया उपचार मिळण्यासाठी त्यांनी शक्य तितक्या लवकर डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. असे केल्याने आजार वेळेत नियंत्रणात येतो आणि कोणत्याही गुंतागुंती उद्भवत नाहीत.

न्यूमोनिया सौम्य ते जीवघेणा असा असू शकतो. अर्भकांमध्ये आणि मुलांमध्ये तो अधिक धोकादायक असल्यामुळे, मुलांमधील न्यूमोनियाची लक्षणे आणि उपचार यांची माहिती असणे आवश्यक आहे. वेळेवर वैद्यकीय हस्तक्षेप केल्यास आजार यशस्वीपणे नियंत्रणात आणता येतो आणि बरा करता येतो. ज्यांना न्यूमोनियाची लक्षणे जाणवतात त्यांनी त्वरित वैद्यकीय तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा आणि शक्य तितक्या लवकर Dr Lal PathLabs मध्ये न्यूमोनियाची तपासणी बुक करावी.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. न्यूमोनिया म्हणजे काय?
न्यूमोनिया हा बुरशी, जिवाणू किंवा विषाणूंमुळे होणारा फुफ्फुसांचा संसर्ग आहे. यामध्ये फुफ्फुसांमध्ये सूज येते आणि द्रव साचतो, ज्यामुळे श्वास घेणे कठीण होते.

2. मुलांमधील न्यूमोनियाची लक्षणे आणि उपचार कोणते आहेत?
मुलांमधील न्यूमोनियाची लक्षणे म्हणजे ताप, खोकला, थकवा, श्वास घेण्यास त्रास, घाम येणे, छातीत वेदना, उलटी, ऊर्जा कमी होणे, अस्वस्थता आणि भूक न लागणे. या आजारावरील उपचारांमध्ये डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार प्रतिजैविके, बुरशीविरोधी औषधे, विषाणूविरोधी औषधे, ऑक्सिजन थेरपी, आयव्ही द्रव आणि अतिरिक्त द्रव काढून टाकणे यांचा समावेश होतो.

3. प्रौढ व्यक्तीस न्यूमोनिया झाल्यास काय करावे?
प्रौढ व्यक्तीमध्ये न्यूमोनियाची लक्षणे दिसून आल्यास, त्वरित न्यूमोनिया उपचारासाठी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.

4. न्यूमोनिया कशामुळे होतो?
न्यूमोनियाची कारणे म्हणजे जिवाणू, जिवाणूसारखे सूक्ष्मजीव, बुरशी आणि विषाणू (कोविड-१९सह) आहेत.