ब्राँकायटिस म्हणजे काय? लक्षणे, अर्थ आणि उपचार जाणून घ्या

ब्राँकायटिस ही एक वैद्यकीय अवस्था आहे ज्यामध्ये फुफ्फुसांकडे जाणाऱ्या श्वसनमार्गांना सूज येते आणि त्यामध्ये कफ साचतो. यामुळे सतत खोकला येतो, जो साधारणतः २ ते ३ आठवडे टिकू शकतो. ब्राँकायटिसच्या प्रकारावर आणि तीव्रतेवर अवलंबून इतर लक्षणेही दिसून येऊ शकतात.

ब्राँकायटिसचा अर्थ, तो कशामुळे होतो आणि त्याचे व्यवस्थापन कसे करता येते हे समजून घेणे अशा त्रासांची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी आणि निरोगी राहण्यासाठी महत्त्वाचे आहे.

त्याची कारणे, प्रकार आणि प्रभावी व्यवस्थापन पर्याय जाणून घेण्यासाठी पुढे वाचा.

ब्राँकायटिस म्हणजे काय?

ब्राँकायटिसचा अर्थ म्हणजे श्वासनलिकांच्या आतील अस्तराला होणारी सूज, विशेषतः श्वासनलिका आणि ब्रॉन्काय, ज्या फुफ्फुसांपर्यंत हवा पोहोचवतात. सूज झाल्यामुळे या नलिकांमध्ये कफ साचतो आणि त्यामुळे तीव्र खोकला होतो.

ब्राँकायटिसचे दोन प्रकार आहेत:

1. तीव्र:हा प्रकार अल्पकालीन असून साधारणतः ७ ते १० दिवस टिकतो आणि प्रामुख्याने विषाणूंमुळे होतो. हा सहसा सर्दी किंवा फ्लूपासून विकसित होतो आणि बऱ्यापैकी सामान्य आहे.
2. दीर्घकालीन:हा अधिक गंभीर असून जीवघेणा ठरू शकतो. तो तीन महिने किंवा त्याहून अधिक काळ टिकू शकतो आणि सलग किमान दोन वर्षे पुन्हा पुन्हा होऊ शकतो.

ब्राँकायटिस कशामुळे होतो?

तीव्र ब्राँकायटिस प्रामुख्याने सर्दी किंवा फ्लूच्या विषाणूमुळे होतो. याशिवाय, जजिवाणू संसर्ग तसेच तंबाखूचा धूर, धूळ, धुरकट वायू, वाफा आणि हवेतील प्रदूषण यांसारख्या त्रासदायक घटकांच्या संपर्कामुळेही तो होऊ शकतो.

दीर्घकालीन ब्राँकायटिस हा फुफ्फुसे आणि श्वसनमार्ग वारंवार सिगारेटचा धूर, विषारी वायू किंवा धूळ यांसारख्या त्रासदायक घटकांच्या संपर्कात आल्याने होतो. आनुवंशिक कारणे, पूर्वीचे श्वसनसंस्थेचे संसर्ग आणि गॅस्ट्रोइसोफेजियल रिफ्लक्स आजार (GERD) यांसारख्या स्थितीमुळेही धोका वाढू शकतो.

ब्राँकायटिसची लक्षणे कोणती आहेत?

तदीर्घकालीन ब्राँकायटिस हा फुफ्फुसे आणि श्वसनमार्ग वारंवार सिगारेटचा धूर, विषारी वायू किंवा धूळ यांसारख्या त्रासदायक घटकांच्या संपर्कात आल्याने होतो. आनुवंशिक कारणे, पूर्वीचे श्वसनसंस्थेचे संसर्ग आणि गॅस्ट्रोइसोफेजियल रिफ्लक्स आजार (GERD) यांसारख्या स्थितीमुळेही धोका वाढू शकतो.

1. सतत खोकला
2. कफ निर्माण होणे
3. सौम्य ताप आणि थंडी वाजणे
4. घसा दुखणे
5. हलकी डोकेदुखी
6. छातीत अस्वस्थता

ददीर्घकालीन ब्राँकायटिसची लक्षणे अशी आहेत:

1. जास्त प्रमाणात कफासह वारंवार खोकला
2. श्वास घेताना घरघर किंवा खडखड असा आवाज
3. श्वास घेण्यास त्रास
4. छातीत जडपणा
5. थकवा

ब्राँकायटिसचा उपचार कसा करावा?

तीव्र ब्राँकायटिससाठी उपचारांची आवश्यकता नसते आणि संसर्ग झालेली व्यक्ती आपोआप बरी होते. काही प्रकरणांमध्ये डॉक्टर काही विषाणूविरोधी औषधे किंवा खोकल्याची औषधे सुचवू शकतात. लक्षणे नियंत्रित करण्यासाठी ह्युमिडिफायरचा वापर करणे किंवा कोमट पाण्याने अंघोळ करणे उपयुक्त ठरू शकते.

दीर्घकालीन ब्राँकायटिससाठी कोणताही कायमस्वरूपी उपचार नाही, आणि धूम्रपान सोडणे, त्रासदायक घटकांचा संपर्क टाळणे, पौष्टिक आहार घेणे आणि व्यायाम करणे अशा जीवनशैलीतील बदलांद्वारेच लक्षणांचे व्यवस्थापन करता येते.

ब्राँकायटिसची लक्षणे जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा आणि Dr Lal PathLabs app येथे योग्य निदान चाचण्या बुक कराव्यात. सोप्या पद्धतीने चाचण्या बुक करण्यासाठी Dr Lal PathLabs app डाउनलोड करा!

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

1. ब्राँकायटिसचा अर्थ मराठीत काय आहे?
ब्राँकायटिस म्हणजे फुफ्फुसांकडे हवा नेणाऱ्या श्वासनलिकांना होणारी सूज. यामुळे श्वासनलिकांमध्ये कफ साचतो आणि सूज येते, ज्यामुळे जास्त प्रमाणात खोकला होतो.

2. ब्राँकायटिस आपोआप बरा होतो का?
ततीव्र ब्राँकायटिस सहसा शरीर संसर्गाशी लढा देत असल्याने आपोआप बरा होतो. मात्र, दीर्घकालीन ब्राँकायटिस पूर्णपणे बरा होत नाही आणि त्याचे केवळ व्यवस्थापन करता येते.